پرسش پیشین: در دفترچه دوران اضطرار چه اختیاراتی برای شاهزاده رضا پهلوی به عنوان رهبر دوران گذار در نظر گرفته شده است؟
آیا اختیارات زیاد شاهزاده رضا پهلوی به عنوان رهبر دورهی گذار به معنی استبداد است؟
در دفترچهی دوران اضطرار (منتشر شده توسط نوفدی)، اختیارات قابل ملاحظهای برای شاهزاده رضا پهلوی به عنوان رهبر دوران گذار در نظر گرفته شده است. رجوع کنید به
- دفترچهی دوران اضطرار چیست؟
- در دفترچه دوران اضطرار چه اختیاراتی برای شاهزاده رضا پهلوی به عنوان رهبر دوران گذار در نظر گرفته شده است؟
در ابتدا، توجه داشته باشید که چگونگی اعمال این اختیارات محدود به یک متن است (همان دفترچهی دوران اضطرار) و این اختیارات دارای یک برنامه زمانی مشخص و از نظر زمانی محدود هستند. به عبارت دیگر شاهزاده رضا پهلوی، پیش از رخداد انقلاب و شروع دوران گذار، شکل و برنامهی رهبری آن را مدون کردهاست.
پاسخ به سؤال را از دو زاویه بررسی میکنیم:
۱. روش جایگزین: چه جایگزینهایی برای تعریف رهبری دورهی گذار و اختیاراتش در دفترچهی اضطرار وجود دارند؟
۲. نمونههای مشابه: تجربههای مشابه در کشورهای دیگر و در تاریخ چه هستند؟
روش جایگزین: اگر باور داشته باشیم که اختیارات پیشبینی شده برای شاهزاده رضا پهلوی بیش از حد است و بستر ایجاد استبداد میشود، باید بپرسیم که چه جایگزینهایی برای تعریف رهبری دورهی گذار و اختیاراتش در دفترچهی اضطرار وجود دارند؟
در نظر داشته باشیم که طبیعت انقلاب، تغییر رژیم و دورهی گذار پس از آن چنین است که دست کم در بخشی از ابتدای این مسیر نمیتوان انتخابات برگزار کرد. پس نمیتوان نهادهای تصمیمگیری و اجرایی و قضایی لازم برای ادارهی کشور را به روش معمول، یعنی انتخابات، تشکیل داد. در نتیجه به یک «نهاد تصمیمگیری آغازین» نیاز است که به نوعی در جریان انقلاب مشروعیت مردمی پیدا کرده باشد. این نهاد تصمیمگیری آغازین میتواند از تنها یک فرد یا گروهی از افراد تشکیل شده باشد. در حالت اول به آن رهبر و در حالت دوم به آن شورای رهبری میگوییم. در نتیجه، وجود یک رهبر یا شورای رهبری با اختیارات بالا اجتنابناپذیر است. اکنون رجوع کنید به
- چرا یک شورای رهبری برای دوران گذر تشکیل نشود؟
- اگر اختیارات بالا برای رهبر دوران گذار اجتنابناپذیر است، چطور میتوان مطمئن بود که استبداد بوجود نیاید؟
نمونههای مشابه: مطالعهی نمونههای انقلاب و دوران گذار در تاریخ با هدف بدست آوردن یک راه حل برای ایران کاری دشوار است. مسیری که یک مردم و کشور در طول یک انقلاب و دوران گذار و سالهای بعد آن طی می کنند، مؤلفههای متعددی دارد و احتمال سادهسازی در چنین مطالعههایی بالاست. با این حال، چنین مطالعهای دست کم به تشخیص فرصتها و ریسکها کمک میکند. برای کوتاه نگه داشتن پاسخ سؤال فعلی، رجوع کنید به چه درسهایی از نمونههای مشابه از انقلاب و دوران گذار در تاریخ میتوانیم بگیریم؟
پرسش پسین: پذیرش رهبری یک فرد چه معنایی دارد؟